Angka “95 peratus kurang berbahaya” berasal daripada ulasan Public Health England bertajuk “E-cigarettes: an evidence update” yang diterbitkan pada 19 Ogos 2015. Ulasan itu tidak mengukur angka tersebut. Ia mengambil angka itu daripada penilaian panel pakar oleh Nutt dan rakan-rakan, yang diterbitkan pada 2014 dalam European Addiction Research. Dalam penilaian itu, panel yang bermesyuarat di London pada Julai 2013 menilai rokok elektronik pada tahap 5 peratus daripada kemudaratan rokok kepada penggunanya. Seratus tolak 5 itulah asal angka 95.
Oleh itu, angka tersebut ialah anggaran panel pakar, bukan ukuran penyakit dalam kalangan manusia. Royal College of Physicians menetapkan had atas yang serupa pada 2016, dan sejak itu angka tersebut dipertikaikan. Ulasan terkini di United Kingdom, iaitu untuk Office for Health Improvement and Disparities pada 2022 dan oleh RCP pada 2024, menyifatkan vape sebagai sebahagian kecil daripada risiko merokok tanpa menyatakan angka. Di laman web ini, angka itu sentiasa disandarkan kepada sumbernya dan diberi tarikh. Apabila kami membincangkannya, kami memaparkan atau memautkan kritikan terhadapnya.
Kedudukan setakat 23 Oktober 2026.
Asal usul angka itu
Makalah 2014 itu, “Estimating the Harms of Nicotine-Containing Products Using the MCDA Approach”, ditulis oleh Nutt dan 11 pengarang bersama, dan diterbitkan dalam talian pada 3 April 2014. MCDA ialah singkatan bagi multi-criteria decision analysis, iaitu analisis keputusan pelbagai kriteria. Panel pakar antarabangsa yang dihimpunkan oleh Independent Scientific Committee on Drugs bermesyuarat dalam bengkel dua hari di London pada Julai 2013 dan memberikan skor kepada 12 produk nikotin berdasarkan 14 kriteria, meliputi kemudaratan kepada pengguna dan kepada orang lain.
Rokok mendapat skor 100 pada skala berwajaran itu. Rokok elektronik dinilai pada kira-kira 4 peratus daripada tahap kemudaratan maksimum secara keseluruhan dan 5 peratus daripada kemudaratan kepada pengguna. Ini penilaian yang dipersetujui panel, bukan risiko yang diukur dalam kalangan pengguna vape, dan makalah itu menyatakannya: “Satu batasan kajian ini ialah ketiadaan bukti kukuh tentang kemudaratan kebanyakan produk bagi kebanyakan kriteria.”
Makalah itu turut mendedahkan sumber pembiayaannya dan satu hubungan. Ia merakamkan penghargaan kepada Euroswiss Health (Switzerland) atas pembiayaan dan kepada Lega Italiana Anti Fumo kerana menyokong penyelidikan itu. Pihak editor pula mencatatkan bahawa seorang ahli panel mempunyai hubungan dengan “sebuah syarikat yang dikaitkan dengan salah satu industri tembakau terbesar di dunia (BAT: Nicoventures)”. Pendedahan seperti ini tidak menunjukkan penilaian itu berat sebelah. Ia maklumat yang wajar diketahui pembaca semasa menimbang penilaian tersebut.
Bagaimana ia menjadi angka Public Health England
Public Health England (PHE) menugaskan penyelidik dari King’s College London dan Queen Mary University of London untuk menghasilkan ulasan itu. Ringkasan eksekutif ulasan PHE itu berhati-hati: “Sebelum ini, rokok elektronik dianggarkan kira-kira 95% lebih selamat daripada merokok. Anggaran ini nampaknya masih munasabah.” Ulasan itu tidak menghasilkan anggaran baharu, sebaliknya berpendapat anggaran terdahulu masih boleh dipegang.
Ungkapannya menjadi lebih tegas dalam siaran media PHE, yang tajuknya mengemukakan anggaran itu sebagai dapatan ulasan penting: “E-cigarettes around 95% less harmful than tobacco estimates landmark review”. Namun, siaran itu turut menyatakan “rokok elektronik tidak sepenuhnya bebas risiko”.
Dua daripada penulisnya, McNeill dan Hajek, kemudian menerbitkan nota yang kini dilampirkan pada laporan itu di GOV.UK. Menurut mereka, anggaran itu bersandarkan penilaian panel Nutt, yang diperakui oleh ulasan pakar (West dan rakan-rakan, 2014), bersama bukti tentang tahap bahan toksik. Mereka menulis: “Kami menganggap risiko sisa 5% sebagai anggaran yang berhati-hati, yang mengambil kira ketidakpastian ini.” Kedua-duanya menambah: “Sesetengah perisa dan kandungan dalam rokok elektronik mungkin menimbulkan risiko dalam jangka panjang.”
Kenyataan Royal College of Physicians, dan tarikhnya
Laporan Royal College of Physicians (RCP), “Nicotine without smoke: tobacco harm reduction”, yang diterbitkan pada April 2016, memberikan had atas, bukan anggaran titik: “kesan buruk kepada kesihatan akibat pendedahan jangka panjang kepada kandungan wap tidak dapat ditolak kemungkinannya. Walaupun tidak diketahui, bahaya kepada kesihatan yang timbul daripada penyedutan wap dalam jangka panjang berkemungkinan besar tidak melebihi 5% daripada kemudaratan asap tembakau.”
Ulasan RCP yang lebih baharu, “E-cigarettes and harm reduction: an evidence review” (18 April 2024), tidak memberikan peratusan. Ia menyatakan “penggunaan vape, dalam jangka pendek dan sederhana, menimbulkan sebahagian kecil daripada risiko merokok”, dan bahawa rokok elektronik “terbukti kurang berbahaya berbanding tembakau yang dihisap, sama ada kepada pengguna atau kepada orang di sekeliling”. Ayat tentang 5 peratus itu datang daripada laporan 2016, bukan ulasan 2024.
Hujah terhadap angka itu
The Lancet menerbitkan editorial, “E-cigarettes: Public Health England’s evidence-based confusion”, dalam keluaran 29 Ogos 2015. Seperti dipetik oleh Michelle Jongenelis dari University of Melbourne dalam The Conversation (27 April 2023), editorial itu menggambarkan “asas yang luar biasa rapuh” dan “bukti yang hampir tiada sama sekali”.
Kritikan utama selepas itu ialah editorial dalam American Journal of Public Health pada Februari 2020, “Invalidity of an Oft-Cited Estimate of the Relative Harms of Electronic Cigarettes”, oleh Thomas Eissenberg, Aruni Bhatnagar, Simon Chapman, Sven-Eric Jordt, Alan Shihadeh dan Eric K. Soule. Menurut laporan VCU News (8 Januari 2020), para penulis menyifatkan dakwaan itu sebagai “lapuk, mengelirukan dan tidak sahih”. Mereka berhujah panel itu tidak mempunyai bukti kukuh, dan bahawa peranti sudah banyak berubah sejak kajian asal sehingga “sekiranya anggaran asal itu sahih pada 2013 sekalipun, anggaran itu tidak lagi boleh terpakai.” Mereka menggelar angka itu “faktoid”, iaitu “maklumat yang tidak boleh dipercayai, tetapi diulang begitu kerap sehingga diterima sebagai fakta”.
Eissenberg, dari Virginia Commonwealth University, menyatakan pendiriannya sendiri begini: “Kami tidak tahu sama ada penggunaan rokok elektronik sama mematikan dengan penggunaan rokok konvensional, kurang mematikan berbanding penggunaan rokok konvensional, atau lebih mematikan.” The Conversation (27 April 2023) turut melaporkan sesetengah penyelidik di sebalik anggaran itu mempunyai kaitan dengan industri tembakau.
Kritikan ini menyentuh ketepatan dan asal usul satu angka. Ia tidak menunjukkan vape sama berbahaya dengan merokok. Mempersoalkan ketepatan angka 95 peratus tidak sama dengan menyangkal kesimpulan bahawa vape jauh kurang berbahaya daripada merokok. Eissenberg sendiri berkata jawapannya tidak diketahui; beliau tidak berkata kedua-duanya sama.
Ditinggalkan, bukan ditarik balik
Angka itu terus bertahan selepas kritikan pada 2015. Pada Februari 2018, ketika mengumumkan penerbitan ulasan buktinya yang seterusnya, PHE memetik Pengarah Peningkatan Kesihatannya, Profesor John Newton: “penggunaan vape membawa sebahagian kecil daripada risiko merokok, sekurang-kurangnya 95% kurang berbahaya”.
Menjelang 2022, angka itu tidak lagi digunakan dalam kenyataan rasmi. “Nicotine vaping in England: 2022 evidence update”, yang diterbitkan untuk Office for Health Improvement and Disparities pada 29 September 2022, menyatakan “dalam jangka pendek dan sederhana, penggunaan vape menimbulkan sebahagian kecil daripada risiko merokok”, dan bahawa “penggunaan vape tidak bebas risiko, terutamanya bagi orang yang tidak pernah merokok”. Dapatan utamanya tidak memberikan peratusan.
Berhenti menggunakan angka tidak sama dengan menarik baliknya. Carian terakhir kami pada 3 Oktober 2026 tidak menemui kenyataan daripada Office for Health Improvement and Disparities, UK Health Security Agency atau RCP yang menarik balik angka itu. Laporan 2015 itu masih ada di GOV.UK, dan kami masih melihat angka itu dipetik seolah-olah ia pendirian semasa United Kingdom.
Apa yang tidak dibuktikan angka ini
- Angka ini relatif, bukan mutlak. Setiap badan United Kingdom yang dipetik di sini menyatakan vape tidak bebas risiko.
- Ia penilaian panel pada Julai 2013 terhadap produk yang ada ketika itu, bukan hasil kesihatan yang diukur.
- Ia tidak menyatakan apa-apa tentang orang yang tidak pernah merokok.
- Ia tidak menyatakan apa-apa tentang remaja. Pada 2024, RCP menyatakan lebih banyak usaha perlu dilakukan untuk mengurangkan daya tarikan rokok elektronik kepada “orang yang tidak merokok, termasuk kanak-kanak dan remaja”.
- Ia tidak dapat menjelaskan apa-apa tentang cecair tidak berdaftar atau yang mengandungi dadah di Malaysia hari ini. Panduan kami tentang vape dan berhenti merokok membincangkannya secara berasingan.
Cara MOVE menggunakan angka ini
Setiap kali angka 95 peratus muncul di laman web ini, ia dinisbahkan kepada Public Health England dengan tarikh 2015. Apabila kami membincangkannya, kami menyatakan angka itu dipertikaikan dan memaparkan atau memautkan kritikan terhadapnya. Kami tidak menyatakannya sebagai fakta tentang vape, tetapi sebagai anggaran yang dibuat oleh pihak tertentu pada satu masa tertentu.
Kritikan terhadap angka itu ialah satu daripada lapan kritikan yang dijawab di halaman Hujah terhadap kami, yang turut menyatakan perkara yang dipersetujui MOVE dengan pengkritiknya. Artikel Mengapa kami menyiarkan hujah terhadap kami menerangkan halaman itu.
Perdebatan tentang angka 95 peratus tidak sepatutnya mengalihkan perhatian daripada bukti yang lebih luas tentang risiko relatif vape dan merokok. Dua ulasan terkini di United Kingdom, iaitu untuk Office for Health Improvement and Disparities pada 2022 dan oleh RCP pada 2024, menyimpulkan bahawa dalam jangka pendek dan sederhana, vape membawa sebahagian kecil daripada risiko merokok. Bukti menyokong kesimpulan bahawa vape kurang berbahaya daripada merokok. Ulasan sistematik Cochrane yang sentiasa dikemas kini, dalam versi terbitan 26 Ogos 2026, melaporkan bukti dengan tahap kepastian tinggi bahawa rokok elektronik bernikotin membantu lebih ramai perokok berhenti berbanding terapi penggantian nikotin. Ia ulasan tentang usaha berhenti merokok dalam kalangan orang dewasa yang merokok, bukan ulasan keselamatan. Pada masa yang sama, MOVE mengakui vape tidak bebas risiko dan kesan jangka panjangnya masih belum pasti. Lihat Dapatan ulasan Cochrane yang sentiasa dikemas kini, dan sumber yang berhujah menentang kami dalam Perpustakaan bukti.